Terug naar overzicht

Dominicaanse tijdreis door 'De Schatkamer'

Van missioneren in de jungle tot zingen in een kloosterkapel. In 'De Schatkamer' van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (afgekort Beeld & Geluid) is veel uniek materiaal van de orde der predikheren te vinden.

Ton Jacobs OP op de motor. Beeld: KRO-NCRV

700.000 uitzendingen

Dat de orde in het eerder dit jaar gelanceerde platform 'De Schatkamer' goed is vertegenwoordigd, is niet zo gek. Er zijn immers meer dan 700.000 (!) tv- en radio-uitzendingen te vinden die zijn gemaakt tussen 1920 en 2020. Dat aantal groeit nog met de dag.

Dat de dominicanen veelvuldig te vinden zijn in dit audiovisuele archief, heeft natuurlijk ook met het charisma van de orde te maken. Het vele materiaal laat zien dat de orde de afgelopen eeuw dankbaar gebruik heeft gemaakt van de vele nieuwe vormen van media.

De oudste beelden waarop een dominicaan te zien is, stammen vermoedelijk uit 1928. In dat jaar is een dominicaan te zien in een korte film over de Midzomernachtsfeesten in Zuid-Limburg. Hij treft voorbereidingen voor een processie.

Er komen trouwens ook internationaal bekende dominicanen voorbij in het archief, zoals Timothy Radcliffe OP die in 1985 werd verkozen tot magister-generaal en daarover spreekt met Lucette Verboven.

Wij lichten vijf 'parels' uit 'De Schatkamer' uit, maar nodigen u ook uit om zelf eens te struinen door het grote archief van Beeld & Geluid: www.schatkamer.beeldengeluid.nl

Vredesmis

We schrijven 19 december 1965. Het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) is pas kort hiervoor (8 december) gesloten.

Ter gelegenheid van vredeszondag 1965 wordt in Het Steiger in Rotterdam, een kerk plus kloostercomplex dat dan nog in het bezit is van de dominicanen, een Heilige Mis gevierd door Bernardus kardinaal Alfrink. Hij is dan internationaal voorzitter van de Pax Christibeweging.

De liturgische vernieuwingen zijn in volle gang. Deze opname biedt daarom niet alleen een bijzonder inkijkje in uniek dominicaans erfgoed (in 2026 is Het Steiger verkocht), maar het leert geïnteresseerden in liturgie ook veel over de tijd kort na Vaticanum II.

Klik hier voor de opname.

De Vredemis in Het Steiger in Rotterdam. Beeld: EO

De Vredemis in Het Steiger in Rotterdam. Beeld: EO

Peru

Met een kapmes baant hij zich een weg door een oerwoud in Peru. Even later rijdt hij onverschrokken op een motor, met een pijp in zijn mond en een zonnebril op de neus. Het is dominicaan Ton Jacobs en in de serie 'Mensen zonder grenzen' wordt hij in 1975 op de voet gevolgd tijdens zijn werk in het Zuid-Amerikaanse land. Hij is niet alleen dominicaan, maar ook landbouwkundig ingenieur. Met zijn talenten wil hij een lokale gemeenschap helpen met het alledaagse leven.

"Volgens mij kun je hier niet mondeling het evangelie verkondigen zonder te werken aan het verbeteren van de levenssituatie van de mensen. Ik zie ook geen tegenstrijdigheid tussen missioneren en ontwikkelingswerk: ze vullen elkaar aan", zegt hij over zijn werk.

Ben Vocking OP tijdens een eucharistieviering. Beeld: KRO-NCRV

Ton Jacobs OP op de motor. Beeld: KRO-NCRV

In de reportage komen nog vier dominicanen voorbij. Onder hen ook Ben Vocking OP. Het blijkt een 'zeer geïsoleerde gemeenschap' van broeders, vertelt Jacobs OP. "Het zou anders liggen als we een uitwijkmogelijkheid hadden naar een andere plaats, waar ook Nederlandse confraters zijn. Om er eens op uit te zijn en verhalen te delen."

Het is al met al een uniek verslag van een bijzonder, missionair leven. Bekijk de reportage hier.

De zingende dominicanessen van Sittard. Beeld: KRO

Sittard

In het archief zitten ook meer recente uitzendingen. Bijvoorbeeld uit januari 2015. Drie Amerikaanse dominicanessen laten in het 'Geloofsgesprek' trots hun dan nieuwe klooster zien in Sittard.

Het zijn de zusters Maris Stella, Mary Amata en Theresa Anna. Ze blijken al goed Nederlands te spreken, enkele maanden na aankomst in Nederland. Ook een gezongen Weesgegroet gaat de drie heel goed af. "Langzaam maar zeker", zeggen ze zelf bescheiden over de opvallende taalvaardigheid.

"Wij kunnen de maan hier zien, 's nachts. En de sterren. Heel mooi", zegt een stralende Maris Stella over het nieuwe onderkomen.

Bekijk de rondleiding door het klooster van de zusters hier.

Contemplatie

In 2009 vertelt dominicanes Madeleine Ahsmann (dan 88 jaar) in 'Kruispunt' over haar keuze om na haar pensioen voor een contemplatief leven in het klooster van de contemplatieve dominicanessen van Caleruega te kiezen.

Voor haar pensioen werkte ze als dominicanes in het onderwijs en was ze jarenlang schooldirecteur.

"Ik probeer zoveel mogelijk overal bij te zijn. Vooral in de morgenuren", zegt ze over het leven in het Spaanse klooster. "Ik sta extra vroeg op en verzorg mezelf. Mijn wekker gaat om 04.50 uur."

Alleen voor het opzetten van haar sluier vraagt ze hulp van een jongere medezuster, vertelt ze in de aflevering.

Madeleine Ahsmann OP. Beeld: KRO

Madeleine Ahsmann OP. Beeld: KRO

"Heel zeker. En nog wel", zegt ze over de eenzaamheid na haar vertrek uit het vertrouwde Nederland. "Maar ja, je kiest op een gegeven moment. Als je trouwt, kies je ook ergens voor en moet je je aanpassen. Ik ook", zegt ze, zichtbaar tevreden met haar keuze voor het contemplatieve leven in de geboorteplaats van de heilige Dominicus.

Bekijk de aflevering door hier te klikken.

Psalmen

Dominicaan Henk Jongerius laat zich een aantal keer zien in 'De Schatkamer'. Bijvoorbeeld in een aflevering van 'Het hart op de tong' (1981) waarin hij en anderen spreken over ervaringen met psalmen.

"Een psalm is een soort knooppunt van leven: je komt bij jezelf aan, en anderen mensen en volkeren komen in je vizier. Zingenderwijs, brabbelender-wijs, word ik toch opnieuw geboren", zegt Jongerius OP, die vanaf de 26e minuut aan het woord komt.

"En ik ga altijd anders weg", getuigt hij over het veelvuldig zingen van de psalmen, terwijl hij in de tuin van het klooster in Huissen zit.

Later in de aflevering zingt hij in de kloosterkapel. Solo, helemaal in zijn element.

Je 'ontmoet' deze jonge Henk Jongerius OP door hier te klikken.

Henk Jongerius OP. Beeld: KRO-NCRV

Een zingende Henk Jongerius OP in de kapel van het dominicanenklooster in Huissen. Beeld: KRO-NCRV