Tien dagen in Congo: 'Een bijzonder rijke ervaring'

Martelaarschap

De overste van de vice-provincie van Congo (RDC), met als patroon de H. Pius V, had me al enige tijd geleden gevraagd de jaarlijkse retraite voor de kloostergemeenschap van Kinshasa te preken. De plannen waren nu eindelijk concreet geworden, en met enige drempelvrees stapte ik in Zaventem op het vliegtuig. De retraite ging over martelaarschap, een thema dat ik had uitgekozen omdat het me helpt om het zaligverklaringsproces van onze broeders en zusters beter te begeleiden en het niet enkel historisch, maar ook spiritueel en theologisch uit te diepen.

Met de broeders in Kinshasa hebben we dus een week lang het martelaarschap in de christelijke traditie besproken, beginnende bij de Bijbel, over Ignatius van Antiochië, Cyprianus van Carthago, Jerzy Popiełuszko, Christian de Chergé… tot aan onze martelaars in Congo. De laatste dag heb ik ook een sessie gegeven aan de broeders over wat we vanuit de historische bronnen kunnen zeggen over onze ordestichter, de H. Dominicus.

Limete

Het klooster van Kinshasa ligt niet heel ver van de luchthaven, in de wijk Limete. Het in brutalistische stijl opgetrokken gebouw dateert van de tweede helft van de jaren 1950. Geheel in de geest van die tijd wilde men een vormingsklooster bouwen net buiten de stad, om de broeders in opleiding een quasi-monastiek kader te bieden, ideaal voor studie en op afstand van wereldse verlokkingen! Het hoeft geen betoog dat Kinshasa anno 2026 nauwelijks te vergelijken is met het Léopoldville van het einde van de jaren 1950. Met een inwonersaantal dat snel stijgt richting de twintig miljoen is het een ville tentaculaire (‘tentakelstad’) geworden die steeds verder uitbreidt. Ons klooster in Limete ligt dan ook allang niet meer in een rustige buitenwijk. Het gebouw is volledig gelijkvloers. Blijkbaar bestond ooit het plan er nog verdiepingen op te zetten, maar daarvan is het nooit gekomen. Er zijn verschillende kloosterpanden (binnenkoeren), waaronder twee voor de broeders-studenten en een voor de provinciale administratie.

De gemeenschap telt zo’n veertig leden, onder wie meer dan dertig broeders in opleiding en een tiental paters en lekenbroeders. Naast jongens uit Congo zijn er ook enkele fraters uit Nigeria (via een soort uitwisselingssysteem) en uit Angola. Met de Portugees-Angolese provincie wordt nauw samengewerkt op het vlak van de vorming, want ook het noviciaat is gemeenschappelijk (nu nog in Isiro, maar binnenkort in Viadana). Het deed deugd om in zo’n jonge gemeenschap te verblijven, waar een grote levensvreugde heerst.

Zusters

Naast de retraite kreeg ik ook de kans om Congolese zusters te ontmoeten. Zo zag ik de moeder-overste van de ‘Katarineti’, zusters van de H. Catharina van Siena, een congregatie voor (wat toen heette) ‘inlandse’ zusters die in 1942 in ons missiegebied in het noordoosten van Congo gesticht werd. Daarnaast mocht ik op zondag 4 oktober voorgaan en preken bij de zusters-dominicanessen missionarissen van de Rozenkrans, een van oorsprong Spaanse congregatie, waarvan eveneens vier zusters vermoord werden in de Simba-opstand, meer bepaald te Kisangani. De zusters vierden op die zondag al hun patroonsfeest (Onze Lieve Vrouw, Koningin van de Rozenkrans), gelegenheid waarbij de aanwezige broeders – de vice-provinciaal van Congo, de prior van Kinshasa en ikzelf – werden getrakteerd op een heerlijk buffet. Vice-provinciaal Augustin Wiliwoli en prior Joseph Baraka kennen België overigens goed, daar zij beiden een doctoraat behaalden in Louvain-la-Neuve. Door hun broederlijke onthaal voelde ik me meteen op mijn gemak.

Uitdagingen

Kinshasa groeit sneller dan de stedelijke infrastructuur kan volgen. Dagelijks zijn er verschillende stroomonderbrekingen (soms een hele dag lang), er zijn problemen met de watertoevoer en de wegen zijn in slechte staat (in sommige wijken gewoonweg onbestaande). Ook het klooster lijdt hieronder. De elektriciteit zou grondig vernieuwd moeten worden en men zoekt naar manieren om een grotere energiezelfstandigheid te hebben – een piste is het plaatsen van zonnepanelen, maar dit is duur en geen gegarandeerd succes door de sterke luchtvervuiling waaronder de stad te lijden heeft. Ook de waterleidingen in het klooster moeten vernieuwd worden, want nu heeft een heel aantal kamers geen stromend water. Qua voedsel is het klooster wel redelijk zelfvoorzienend. Er is een grote moestuin, de broeders hebben een visvijver en houden varkens (zie de foto hieronder!). Al blijft het een hele uitdaging om zoveel (jonge!) monden te voeden.

Mijn tiendaagse verblijf in Congo was een bijzonder rijke ervaring. Ik ben de broeders en zusters in Kinshasa dankbaar voor hun interesse, hun gastvrijheid, hun dominicaanse broederlijkheid. Het geeft zin om opnieuw naar Congo te trekken. Ditmaal hopelijk naar de Uele, ons vroegere missiegebied in het noordoosten, om er onze kloosters te bezoeken en met de lokale bevolking te pelgrimeren naar de plekken waar onze broeders en zusters de marteldood stierven. Door de ebola-epidemie en het opflakkerende geweld was deze reis nu niet mogelijk, maar ik bid ervoor in het najaar van 2027 weer richting Congo te kunnen trekken.

Herdenking

Op zaterdag 28 november is in Louvain-la-Neuve een herdenking van de Martelaren van Congo. Iedereen is van harte welkom bij deze viering, om 18.30 uur in de kapel van het klooster van Louvain-la-Neuve (Avenue du Ciseau 10, 1348 Louvain-la-Neuve).