Allerheiligen

Verschillende jaren kwam elke lente een grauwe vliegenvanger vanuit Afrika op Filosofenfontein zijn nestje maken. Elke keer aan de tweede pilaar op de buis van de verwarming. Dat deed zij 4 jaar en toen was alles voorbij. Het is maar één van de vele raadsels die ik in de natuur zie. Hoe vond dat diertje over zo’n grote afstand elk jaar de weg naar deze specifieke plek? Zat er een doelgerichtheid in, een soort van natuurlijke gps, om te overleven of was het toeval? Toen deze zomer de warmte en de verdamping te sterk werden, lieten bomen uit zelfverdediging hun bladeren verdorren. In een periode dat ze bedreigd worden krijgen dieren meer jongen dan daarvoor zodat de soort toch blijft voortbestaan. Ik krijg de indruk dat in de natuur een grote logica heerst, een soort van planmatigheid om het grote doel te bereiken: overleven.

Aristoteles sprak over de phusis, de geheimvolle, diepe kracht in de natuur die we in diep respect moeten behoeden. In het Latijn werd phusis vertaald als ‘fysica’ en ontstond later een wetenschap die de natuur kon doorgronden en beheersen. Vandaag zijn we ons beter bewust van de twee betekenissen en weten we dat boven kennis en kunde er een ongrijpbare kracht is die alles, ook de mens, doordrenkt.

De stilte die zich nu van de natuur meester maakt en haar van bruisend leven doet kantelen naar rust en wachten op een nieuw leven is daarom de uitgelezen sfeer om ook onze doden te gedenken.

Zijn ook zij opgenomen in dat grote plan van geboorte, leven, sterven en leven doorgeven? Of eindigt hun leven in een zwijgend verstarren? Is ons gedenken van hen een krampachtig vasthouden van wat noodzakelijk ontglipt of raken we aan een dimensie die alles overstijgend is?

In een homilie over een tekst uit het Hooglied (amor est fortis sicut et mors - de liefde is zo sterk als de dood) maakt Meister Eckhart een merkwaardige vergelijking tussen liefhebben en sterven. Er loopt iets parallel.

Met de dood houdt de verbondenheid op met alles en iedereen die ons lief is. Ook ons bidden, onze inzet, ons geloof, alles valt stil, zodat alleen nog een diepe passiviteit over ons lichaam en ons bestaan komt. Datzelfde gebeurt ook als mensen zich durven overgeven aan de kracht van de liefde, zegt Eckhart.

Wie zich helemaal durft toevertrouwen aan de kracht van de liefde laat alles los wat hem dagelijks ondersteunt of belangrijk is.

Hij (zij) durft zich over te geven aan een diepe passiviteit waarbij hij alles loslaat maar die hem brengt bij de fundamentele kracht die het leven beheerst. Niet alleen mijn leven, ook het leven van iedereen, en het leven van de natuur. Je moet tot op de bodem van het Niets durven gaan om het keerpunt te voelen waarbij ‘het leven even sterk is als de dood’. In liefde zit m.a.w. een vorm van sterven, zoals in sterven een kern van leven zit; zoiets als de graankorrel doet.

Als gelovigen hebben we het leven van de natuur en de wijsheid die zij ons biedt. En via Aristoteles weten we hoe belangrijk het is om contact te krijgen met de diepere geheimvolle kracht die haar beheerst. Gedragen door dit aanvoelen komt een tweede spoor: het geschenk van ons geloof dat gelooft dat liefde zo sterk is als de dood. Sterker nog: dat we via de figuur van Jezus van Nazareth geloven dat die diepere kracht zelfs sterker is dan de dood. Wat in diepste passiviteit wordt ervaren blijkt de sterkste kracht te zijn. Daarom herdenken we onze gestorvenen, vieren we onze heiligen en zien we hoopvol uit naar het moment dat ook ons leven wordt doordrenkt van goddelijke kracht.

‘Vita mutatur non tollitur’ zongen we in de oude liturgie van de doden. Het leven maakt een transformatie door, het houdt niet op.