Dertigste zondag door het jaar

Gelukkig is Jezus zijn samenvatting van Gods geboden, dat ene woordje waar alles aan ophangt, niet vergeten: liefde. Hij slaagt daarmee glansrijk voor het examen waaraan de Farizeeën Hem – zelfs onaangekondigd – onderwerpen. Die proef was trouwens niet bedoeld om samen met Hem de Bijbel nog beter te doorgronden, maar om Hem te kunnen vangen. Het tegengestelde van liefde dus.

En wat houdt dat ene kernwoord dan in? Hoe krijgt liefde vorm? Volgens Jezus breekt liefde uiteen in drie krachten, drie liefdes, die gelijkelijk aan ons trekken en die van ons uit gaan: God, je naaste, jezelf.

Zoals licht doorheen een prisma in kleuren uiteen breekt, zo breekt liefde uiteen in drie kleuren, drie mogelijkheden in onszelf, drie strevingen: Heb God lief met alles wat je in je hebt, en je naaste als jezelf.

Tussen die drie liefdes speelt heel de dynamiek van ons leven zich af. Wat is voor jou de makkelijkste liefde? Die tot jezelf misschien? Sommige mensen kunnen opvallend makkelijk mild zijn voor zichzelf, hebben geen probleem met het aanzien van eigen fouten. Anderen hebben juist geen enkel probleem met het begrijpen en vergeven van hun medemensen. En nog weer anderen vinden vooral rust en vrede in de inkeer, het gebed. Wellicht herkennen we die drie liefdes in onszelf en is ieder van ons vooral een mix van alle drie.

Ons leven speelt zich af ergens tussen die drie polen: het vormt de dynamiek van ons gelovig leven. In sommige levensfasen hebben we het vooral moeilijk met onszelf, in andere met onze medemens, in nog andere met God. Steeds zoeken we naar balans en proberen we de drie ballen als een jongleur in de lucht te houden. Eén van de drie liefdes zal steeds onze leidraad in het leven zijn, maar de twee andere blijven zich op de achtergrond roeren en geven ons leven richting en zin.

Heel de Bijbel is in feite het verhaal van die dynamiek: het verhaal namelijk van hoe God met mensen omgaat, hoe mensen met God omgaan, en hoe mensen met elkaar omgaan. De dynamiek van liefde tot God, je naaste en jezelf is, in Jezus' woorden, de grondslag van alles wat er in de Wet en de Profeten staat.

Je kan de hele Bijbel lezen als een, weliswaar merkwaardig, liefdesverhaal: God en mens die elkaar voortdurend aantrekken en afstoten.

Denk maar aan de scheppende liefde van God in Genesis, met de mens die dat voortdurend vergeet en eigen wegen gaat; in Exodus Mozes' liefde voor zijn volk dat onderdrukt wordt en die dankzij zijn innige omgang met God hen weet te bevrijden; verderop de leiders van Israël en Juda die steeds maar weer pendelen tussen eigenliefde, zorg voor hun volk en ontzag voor God; of de Profeten die zich innig verbonden weten met God en hun medemensen daartoe oproepen. Allemaal verhalen waarin de drie strevingen van de liefde – die voor onszelf, voor de ander en voor God – naar voren komen.

Als de Bijbel één groot liefdesverhaal is, dan is Jezus zelf daar de climax van.

Beter gezegd: heel deze geschiedenis van de liefde culmineert in Jezus' kruis.

Daar vallen de liefde tot God, de naaste en zichzelf samen. Als Hem gevraagd wordt om, op straffe van de doodsstraf, zijn liefde tot God zijn Vader te loochenen, weigert Hij dat: dat is zijn liefde tot God. Als zijn naasten Hem vervolgens aan het kruis nagelen, bidt Hij voor zijn beulen: dat is zijn liefde tot de naaste. En als hij bespot en uitgedaagd wordt, blijft Hij vasthouden aan zijn eigen goedheid: dat is zijn liefde voor zichzelf.

Jezus' samenvatting van Gods Wet en Profeten reikt dus veel verder dan woorden, die alleen nog maar bovenop al die andere woorden in de Bijbel zouden gekomen zijn. Hij begreep dat dat niet krachtig genoeg was, dat God meer van ons vraagt. Hij vraagt dat we ons, met lijf en leden, in het avontuur van de liefde storten, elke dag opnieuw. Jezus ging ons hierin voor. Hij leefde het ons voor.

Met zijn kruisdood lijkt Hij ons te zeggen:

"Heb God lief met alles wat je in je hebt. En roept dat haat en agressie op, blijf dan voelen hoe dierbaar de ander jou is, en beantwoord geen haat met wederhaat."

Een levensgrote opgave. Ik ga ervoor.