Palmzondag

In deze lijdenstijd lees je regelmatig de belijdenis dat Jezus zich geofferd heeft voor onze zonden. Die idee dat iemand zou moeten sterven om goed te maken wat ik heb misdaan, is een primitieve gedachte die altijd terugkeert in het christendom. Terecht schreef R. Bultmann ooit:

Hoe kan mijn schuld door de dood van een onschuldige verzoend worden?

Welke primitieve begrippen van schuld en gerechtigheid liggen aan de basis van een dergelijke voorstelling? Welk primitief Godsbeeld? Moet het aanschouwen van de dood van Christus die de zonden wegneemt, vanuit het offerdenken begrepen worden: welke primitieve mythologie dat een mens geworden goddelijk wezen door zijn bloed voor de zonden van de mensheid boet.

Het citaat staat in een intrigerend boek van Gerard Lohfink ‘Jezus van Nazaret. Wat wou Hij? Wie was Hij?’. Terecht reageerde Bultmann tegen een altijd terugkerende weerbarstige theologie die wijst op Gods toorn om wat mensen hebben misdaan en de noodzaak om een ongewoon offer, dat van zijn geliefde Zoon. In de psychologie ziet men dit als een projectie van een heel primitieve, hardnekkige soort (projectieve identificatie).

Lohfink volgt een heel ander, meer Bijbels spoor dat net het tegendeel is van wat in de religies van die tijd over offeren werd gezegd. In plaats van de idee van een gewelddadig offer komt in de Bijbel altijd de idee van plaatsvervanger terug, onder andere in belangrijke teksten van Jesaja over de lijdende dienaar. Jezus kende deze teksten en zag zichzelf als plaatsvervanger voor ons allen. Dat heeft een belangrijke rol gespeeld bij het aanvaarden van zijn dood. Wat bedoelde men met de idee van plaatsbekleder?

Plaatsbekleder wil niet zeggen dat iemand iets in mijn plaats doet en ik passief kan toezien. Wel betekent het dat iemand iets doet of zegt in de hoop dat ik dat later ook zal doen.Zo zijn onze ouders, opvoeders of spirituele leiders voor ons plaatsbekleder, want ze zetten ons op weg naar zinvol leven.

Jezus heeft zich in woord en daad helemaal gegeven voor het geluk en de waardigheid van mensen en toonde zo het echte beeld van God.

Als wij Hem plaatsbekleder noemen, bedoelen we dat Hij ons voor ging en we in zijn voetspoor moeten treden om op eenzelfde manier bevrijding voor elkaar te zijn. Uit onszelf waren we daartoe niet in staat, iemand moest ons daarin voorgaan. Dat heeft Jezus gedaan tot zelfs in de dood die het gevolg was van zijn radicale keuze. Jezus moet hebben beseft dat zijn levenswijze, zijn spreken en omgang met mensen fataal zou kunnen aflopen. Maar daarin zat ook zijn onverzettelijke hoop dat God in zijn grenzeloze liefde zo’n leven zou overeind houden.

De keuze om door te gaan tot dit einde was ingegeven door liefde voor ons.

In deze week waarin we de onrust en het geweld in deze wereld verbinden met het geweld rond de figuur van Jezus worden we aangesproken en uitgenodigd om diezelfde weg van Hem te kiezen en door te sterven voor elkaar ons beschikbaar te maken voor het echte leven.